Τρία περιστατικά με ψυχοπαθολογικό ενδιαφέρον

Γεια χαρά, είμαι ψυχολόγος εκπαιδευμένος στη γνωσιακή συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεία και έχω στο παρελθόν παρακολουθήσει τα δύο σεμινάρια της κλινικής ψυχοπαθολογίας (2014-2015 το basic και 2016-2017 το advanced). Οφείλω να πω ότι με βοήθησαν πάρα πολύ και στο να κάνω το βήμα να ανοίξω γραφείο και στην ποιότητα της δουλειάς μου ως θεραπευτής. Τώρα με την καραντίνα, που υπάρχει αρκετός χρόνος, ανακάλυψα και αυτό το ωραίο φόρουμ.

Τρεις από τους θεραπευόμενούς μου, που συνεχίζουμε τις συνεδρίες με βιντεοκλήσεις αυτή την περίοδο, παρουσιάζουν αρκετό ενδιαφέρον από ψυχοπαθολογικής σκοπιάς και σκέφτηκα να μοιραστώ μαζί σας στοιχεία από την κλινική εκτίμηση και το θεραπευτικό πλάνο, αφού έχω και κάποιες ερωτήσεις τις οποίες μάλλον ο κύριος Κωνσταντακόπουλος είναι ο κατάλληλος άνθρωπος για να απαντήσει. Τα περιστατικά είναι τα εξής:

1) Άντρας, 31 ετών, άνεργος, άγαμος, με αίτημα «να καταπολεμήσει την απάθεια που τον διακατέχει», δεν παρουσιάζει ψυχοπαθολογικά σημεία, όμως αναφέρει συναισθηματική άμβλυνση («βιώνω τα συναισθήματά μου στο 20% σε σχέση με παλιότερα»), υποηδονία («δεν με ευχαριστεί σχεδόν καθόλου πλέον να πάω για καφέ μια ωραία μέρα»), μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης, «θολούρα», κακή μνήμη και «πάρα πολύ έντονη αναβλητικότητα και απραξία». Αναφέρει πως, εδώ και περίπου 3 χρόνια, περνάει τον χρόνο του σχεδόν εξ ολοκλήρου στο σπίτι, κυρίως βλέποντας βίντεο στο youtube , «σαν να βρίσκεται σε λήθαργο», αναβάλλοντας συνεχώς το να ψάξει για δουλειά, να επικοινωνήσει με φίλους κλπ. Αναφέρει πως καθημερινά σκέφτεται όλα όσα έχει να κάνει, τα αναβάλλει για αργότερα, στη συνέχεια δεν τα θυμάται καν και τελικά φτάνει το βράδυ χωρίς να το καταλάβει. Όμως, δεν αναφέρει καταθλιπτικό συναίσθημα, δεν έχει σκέψεις ή αισθήματα αναξιότητας ή ενοχής, ούτε ψυχοκινητική επιβράδυνση ή διαταραχή αϋπνίας. Μάλιστα αναφέρει ότι έχει υψηλή αυτοπεποίθηση. Τέλος, αναφέρει ότι, πρόσφατα, λαμβάνοντας συμπληρωματικό διατροφής με τρυπτοφάνη, για 3 μέρες «ένιωσε όπως παλιά, με ενέργεια, αποφασιστικότητα και διαύγεια». Αυτό όμως δεν συνεχίστηκε.

Από το ιστορικό του δεν προκύπτει παρελθούσα κλινικά σημαντική ψυχοπαθολογία, παρά μόνο μια παθολογική ίσως τελειοθηρία σε επίπεδο προσωπικότητας (όταν αναλαμβάνει δουλειές ως φωτογράφος, αφιερώνει υπερβολικά πολλές ώρες στην επιλογή και την επεξεργασία των φωτογραφιών). Ο θεραπευόμενος όμως έχει διαγνωστεί με θυρεοειδίτιδα χασιμότο, για την οποία λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή (Τ3 και Τ4). Τελευταία φορά που έκανε εξετάσεις, δυστυχώς, ήταν πριν 4 χρόνια, οπότε υπάρχει πιθανότητα να χρειάζεται τροποποίηση της αγωγής, αφού η ιατρική οδηγία ήταν να επαναλαμβάνονται οι εξετάσεις τουλάχιστον μια φορά κάθε χρόνο. Συμπτώματα που παρατηρούνται σε ασθενείς με χασιμότο, απ’ ό,τι διαβάζω, περιλαμβάνουν κόπωση και χαμηλή ενέργεια, απώλεια μνήμης και κακή διάθεση.

Θεραπευτικά δεν έχουμε κάνει πολλά πράγματα, είναι λίγες ακόμα οι συνεδρίες, αυτό που ήδη προσπαθώ είναι, προφανώς, να τον πείσω να κάνει τις απαραίτητες ορμονολογικές εξετάσεις. Το ερώτημά μου είναι κατά πόσο είναι πιθανό η αναφερόμενη συμπτωματολογία να είναι αποτέλεσμα του υποθυρεοειδισμού που προκαλεί το χασιμότο (εδώ ίσως μπορεί να βοηθήσει ο κύριος Φλωράκης) ή, αν κάτι τέτοιο δεν ισχύει, ποια είναι η κατάλληλη διάγνωση. Δεν μπορώ να σκεφτώ κάτι άλλο εκτός από μια αλλιώς προσδιοριζόμενη καταθλιπτική διαταραχή (από τα 9 συμπτώματα του μείζονος καταθλιπτικού επεισοδίου παρατηρούνται το 2ο, το 6ο και το 8ο).

2) Γυναίκα, 30 ετών, ιδιωτική υπάλληλος, σε σχέση συμβίωσης, με αίτημα «τη διαχείριση άγχους», παρουσιάζει, όταν αναφέρεται σε συγκεκριμένα θέματα, συναισθηματική ακράτεια και ίσως παραμιμία, με έντονο κλάμα και μορφασμούς, και επιπλέον, καταθλιπτική διάθεση και άγχος. Αναφέρει «κάποιες κρίσεις άγχους», κατά τις οποίες «νιώθει να θολώνει» και να έχει την έντονη παρόρμηση να φύγει από το μέρος που βρίσκεται και οι οποίες συμβαίνουν σε κοινωνικά πλαίσια, με ορισμένους φίλους και ορισμένους πρώην συνεργάτες της. Αναφέρει επίσης, εκτός της καταθλιπτικής διάθεσης, ευκοπωσία, χαμηλή αυτοεκτίμηση, δυσκολία στη λήψη αποφάσεων και, περιστασιακά, αισθήματα απελπισίας.

Κατά τη λήψη ιστορικού, αναφέρει ότι ανέκαθεν ήταν «ντροπαλή και κλειστή», με αυστηρές ηθικές αρχές από το σπίτι. Αναφέρει δυσκολία στις κοινωνικές σχέσεις, από την εφηβική της ηλικία, με συμπτωματολογία διαταραχής κοινωνικού άγχους. Αναφέρει επίσης, συμπτωματολογία μείζονος καταθλιπτικού επεισοδίου, προ τετραετίας, όπου μετά από έναν χωρισμό μιας μακρόχρονης σχέσης, παραιτήθηκε από τη δουλειά της χωρίς να ενημερώσει κανέναν και έμεινε για περίοδο ενός περίπου έτους στο σπίτι της. Στη συνέχεια, με σταδιακή ύφεση της κατάθλιψης αλλά με συμπτωματολογία που παραπέμπει σε δυσθυμία, ερχόμενη σε επαφή με πρώην συνεργάτες της με τους οποίους διατηρούσε φιλικές σχέσεις, είχε «έντονες κρίσεις άγχους», ως αποτέλεσμα «της κριτικής που ένιωθε ότι λαμβάνει από αυτούς». Οι κρίσεις αυτές είχαν αποτέλεσμα την έξαρση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων και των κοινωνικών αποφυγών. Αναφέρει ότι σε κάποιες από τις συναντήσεις της μαζί τους, κάποιος από την παρέα την έλεγε «ψεύτρα», όχι όμως πάνω σε μια συζήτηση, αλλά σε στιγμιαίες σιωπές ή κατά τη στιγμή που χαιρετούσε την παρέα για να επιστρέψει στο σπίτι της. Φαίνεται όμως, ότι το «είσαι ψεύτρα» που άκουγε να της λένε ήταν ακουστική ψευδαίσθηση, καθώς αφενός έγινε εμφανές στις συνεδρίες πόσο ευσυνείδητος και ειλικρινής άνθρωπος είναι και αφετέρου μια τέτοια κατηγορία από τους φίλους της ήταν πλήρως ασύμβατη με το περιεχόμενο των σχετικών ιστοριών που περιέγραψε. Το κερασάκι στην τούρτα ήταν ότι σε μια συνεδρία μου εξομολογήθηκε ότι άκουσε, την ώρα που έκλεινε την πόρτα του γραφείου, και εμένα να την λέω ψεύτρα (δεν είχα μιλήσει καθόλου άρα ήταν ακουστική ψευδαίσθηση και όχι παραίσθηση).

Διαπιστώθηκε ότι έχει υπερτιμημένη ιδέα ενοχής (πίστευε ότι είναι «ψεύτρα και κακός άνθρωπος») και επιβούλευσης (πίστευε ότι θέλουν να την τιμωρήσουν επειδή ήταν ψεύτρα κλπ). Αν και ανέφερε ότι ήταν απόλυτα σίγουρη ότι η φωνή της επίκρισης δεν ήταν στο μυαλό της και ότι δεν είχε καμία αμφιβολία για τον «κακό της χαρακτήρα», μετά από λίγες συνεδρίες ανέφερε πως πιστεύει τα παραπάνω κατά 95%. Θεραπευτικά, μετά τη διαμόρφωση μιας καλής θεραπευτικής σχέσης, έχουμε φτιάξει δύο λεπτομερείς ιστορίες, μία σύμφωνα με την οποία οι υπερτιμημένες ιδέες είναι αληθείς και μία σύμφωνα με την οποία οι ιδέες είναι αποτέλεσμα ψυχικής νόσου που ξεκίνησε με «ένα ψυχικό ρήγμα» που δημιουργήθηκε μετά τον χωρισμό της. Φαίνεται ότι η δεύτερη ιστορία κερδίζει έδαφος, όμως η θεραπευόμενη δυστυχώς δεν λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή και ένας από τους θεραπευτικούς στόχους είναι φυσικά να πειστεί να επισκεφθεί ψυχίατρο και να ακολουθήσει την κατάλληλη φαρμακοθεραπεία.

Το ερώτημα αφορά τη διάγνωση, για την οποία δεν είμαι σίγουρος. Έχω αποκλείσει τη σχιζοφρένεια και τη σχιζοσυναισθηματική διαταραχή διότι δεν πληρείται το Α κριτήριο της σχιζοφρένειας (μόνο οι παραληρητικές, στο παρελθόν, ιδέες υπήρχαν για συνεχή περίοδο ενός μήνα) και επιπλέον, η λειτουργικότητα, με εξαίρεση τις κοινωνικές σχέσεις, είναι αρκετά καλή. Άρα είμαι ανάμεσα σε: α) εμμένουσα καταθλιπτική διαταραχή με σύντονα προς τη διάθεση ψυχωτικά συμπτώματα και β) παραληρητική διαταραχή με συννοσηρότητα εμμένουσας καταθλιπτικής διαταραχής. Αν και η καταθλιπτική συμπτωματολογία προηγείται χρονικά των ψευδαισθήσεων και του ιδεασμού, οι ψευδαισθήσεις παρατηρούνται μόνον μετά από κοινωνικές επαφές που έχουν ως αποτέλεσμα έντονο άγχος. Η πορεία των συμπτωμάτων στην παρούσα φάση έχει την εξής πορεία: ήπια καταθλιπτική συμπτωματολογία και κοινωνικές αποφυγές λόγω του φόβου της επίκρισης, που ακολουθούνται από κοινωνικές επαφές και άγχος, που ακολουθούνται από έξαρση των υπερτιμημένων ιδεών, που ακολουθούνται από έξαρση της κατάθλιψης και των αποφυγών. Οι υπερτιμημένες ιδέες αλλάζουν ως προς την έντασή τους ανάλογα με τη διάθεση, όμως παραμένουν και σε περιόδους που η καταθλιπτική συμπτωματολογία είναι μάλλον υποουδική. Άρα κλίνω προς το β. Τι λέτε;

3) Γυναίκα, 28 ετών, δημόσια υπάλληλος, άγαμη, με αίτημα «να καταλάβει γιατί δυσκολεύεται τόσο πολύ στις κοινωνικές σχέσεις», παρουσιάζει συναισθηματική περίσφιξη, υποφωνία, και αποφεύγει τη βλεμματική επαφή. Αναφέρει πως δυσκολεύεται με τις κοινωνικές σχέσεις, καθώς «δεν καταλαβαίνει πώς οι περισσότεροι άνθρωποι ενθουσιάζονται ή απογοητεύονται με τόσο ασήμαντα θέματα». Επίσης, αναφέρει πως έχει πολύ λίγους φίλους και πως «νιώθει δυσάρεστα» όταν βρίσκεται με ανθρώπους που δεν γνωρίζει. Δεν αναφέρονται άλλα ψυχοπαθολογικά συμπτώματα, παρά ένα ήπιο άγχος σχετικά με την εργασία της και μια ήπια θλίψη που βιώνει ορισμένες μέρες. Η θεραπευόμενη φαίνεται ιδιαίτερα ευφυής, είναι πολύ ευγενική και η λειτουργικότητά της είναι πολύ καλή. Από το ιστορικό της δεν προκύπτει κάτι ψυχοπαθολογικό, ενώ αναφέρει ότι όταν ήταν 9 χρονών πέθανε η μητέρα της, γεγονός που για αυτήν ήταν «πολύ μεγάλο σοκ».

Στην πορεία των συνεδριών διαπιστώνεται ότι έχει δυσκολία και με τη σωματική επαφή, η οποία της δημιουργεί «ένα απροσδιόριστο άγχος». Μετά την εγκαθίδρυση καλής θεραπευτικής σχέσης κάναμε ασκήσεις όπου την πλησίαζα σταδιακά για να την αγγίξω και προσπαθώντας να εξηγήσει τη δυσκολία που ένιωθε, ανέφερε ότι ανάλογα με την απόστασή μου από αυτήν, είχε ένα αίσθημα με τρεις τιμές: «είναι ωραία», «είμαστε οκ», «πρέπει να φύγω». Το ίδιο αίσθημα με αυτές τις τρεις τιμές αναφέρει πως έχει και στις κοινωνικές της επαφές. Στη συνέχεια της θεραπείας, διαπιστώνεται επίσης, ότι δεν καταλαβαίνει τα συναισθήματα των άλλων, ότι δεν έχει επίγνωση των δικών της συναισθημάτων και ότι τελικά είναι πολύ περιορισμένος ο αριθμός των συναισθημάτων που βιώνει. Όπως ίσως καταλαβαίνετε η θεραπευόμενη έχει αλεξιθυμία. Ευτυχώς που γνώριζα, χάρη στα σεμινάρια ψυχοπαθολογίας, τον όρο γιατί αλλιώς πιθανόν να προσπαθούσα να την πείσω ότι έχει κάποια διαταραχή προσωπικότητας. Η θεραπεία πηγαίνει σχετικά καλά και εστιάζεται κυρίως στην εκπαίδευση γύρω από τα συναισθήματα: πώς λέγονται, πώς φαίνονται στη λεκτική και τη μη λεκτική έκφρασή τους, ποια μπορεί να είναι η έντασή τους, τι συνήθως τα πυροδοτεί κ.α. Αυτό που θα ήθελα να ρωτήσω είναι αν γνωρίζετε κάποιο άρθρο σχετικά με την αλεξιθυμία, αν είχατε εμπειρία με αλεξιθυμικούς ασθενείς και πόσο η αλεξιθυμία μπορεί να οφείλεται σε βιολογικούς ή ψυχολογικούς παράγοντες.

Είναι δύσκολη η περίοδος που περνάμε, ελπίζω να είστε όλοι υγιείς και όσο το δυνατόν ψύχραιμοι, ο κορονοϊός μάλλον θα είναι για αρκετό καιρό στη ζωή μας, τουλάχιστον μέχρι να υπάρξει εμβόλιο, και έχω την εντύπωση ότι οι επιπτώσεις του στην οικονομία και την κοινωνία μάλλον θα είναι πολύ μεγάλες. Καλή δύναμη σε όλους!

Παρακαλούμε συνδεθείτε για να δείτε τις απαντήσεις

Παρακαλούμε συνδεθείτε για να δείτε τις απαντήσεις

Παρακαλούμε συνδεθείτε για να δείτε τις απαντήσεις

Παρακαλούμε συνδεθείτε για να δείτε τις απαντήσεις

Παρακαλούμε συνδεθείτε για να δείτε τις απαντήσεις